Obezite: nedenleri, sonuçları ve önleyici tedbirler
DSÖ, aşırı kilonun sağlığa zararlı olduğu gerçeğine bir kez daha dünya toplumunun dikkatini çekmiştir.
Obezite, vücutta aşırı yağ dokusu birikiminin sağlığı olumsuz yönde etkilediği karmaşık, kronik bir hastalıktır. Sonuç olarak, tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıkları riskinde artış ve kas-iskelet sistemi ve üreme fonksiyonu üzerinde olumsuz sonuçlar ortaya çıkar.
Ayrıca obeziteye bağlı olarak belirli kanser türlerine yakalanma riski de artıyor, bu da yaşam kalitesini, uykuyu ve hareketliliği etkiliyor.
Bilgi olarak, 2022’de dünya çapında sekiz kişiden biri obeziteden muzdarip olacak. 1990’dan bu yana obezite oranları yetişkinler arasında iki kattan fazla, gençler arasında ise dört kat arttı. 2022 yılında 2,5 milyar yetişkin (yetişkin nüfusun %43’ü) ve 5 yaşın altındaki 37 milyon çocuk aşırı kiloluydu.
Aşırı kilo ve obezite, enerji alımı (diyet) ile enerji harcaması (fiziksel aktivite) arasındaki dengesizlikten kaynaklanır.
Çoğu durumda obezite çevresel, psikososyal faktörler ve genetik yatkınlığın neden olduğu çok faktörlü bir hastalıktır. Ayrıca bazı ilaçlar, bazı hastalıklar, hareket kabiliyetinin azalması, tıbbi prosedürler, monogenik hastalık/genetik sendrom da buna neden olabilir. Ayrıca doğru beslenme eksikliği ve sınırlı fiziksel aktivite obezite olasılığını artırmaktadır.
Dünya Sağlık Örgütü tahminlerine göre 2019 yılında vücut kitle indeksinin normalin üzerinde olması, dünyada kalp-damar hastalıkları, diyabet, kanser, nörolojik hastalıklar, kronik solunum ve sindirim sistemi hastalıklarından 5 milyon kişinin ölümüne neden oldu.
Çocukluk ve ergenlik döneminde fazla kilolu olmanın sağlık açısından ciddi sonuçları vardır: Riskin artmasına ve tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıkları gibi çeşitli bulaşıcı olmayan hastalıkların erken gelişmesine yol açabilir. Çocukluktaki obezite, kişinin yetişkinlikte aşırı kilolu olma eğilimini artırır.
Obezite riskinin azaltılması, çocuğun anne karnında olduğu andan itibaren ilk yıllarına kadar önleyici tedbirlerin alınmasıyla sağlanabilir.
Örneğin:
- hamilelik sırasında kilo alma normunu takip edin;
- çocuğu 6 aya kadar sadece anne sütüyle beslemek ve bu süreci mümkün olduğunca 2 yıl ve daha fazlaya uzatmak;
- çocuğu sağlıklı beslenmeye, fiziksel aktiviteye ve iyi uykuya alıştırmak;
- TV karşısında geçirilen sürenin sınırlandırılması;
- Şeker içeren yüksek kalorili ürünlerin tüketimini azaltın.
