Eng keng tarqalgan allergiya turlari va ularning sabablari
Allergiya – bu inson immun tizimining muayyan moddalarni xavfli deb tan olishidan kelib chiqadigan nojo‘ya reaksiyalardir. Allergik reaktsiyalar turli xil omillarga javob sifatida paydo bo‘lib, har bir odamda o‘ziga xos tarzda rivojlanishi mumkin. Allergiyaga sabab bo‘luvchi moddalar “allergenlar” deb ataladi. Quyida eng keng tarqalgan allergiya turlari va ularning sabablari haqida ma’lumot beriladi.
1. Changga allergiya (polinoz)
Sabablari: Chang allergiyasi, shuningdek, polinoz yoki mavsumiy allergiya sifatida ham tanilgan, asosan gullayotgan o‘simliklar changi tufayli rivojlanadi. Bahor va yoz fasllarida gullar, daraxtlar, o‘tlar chang chiqaradi va bu chang inhalatsiya qilinganda allergik reaktsiyalar keltirib chiqaradi. Bundan tashqari, chang zarralari havo orqali tarqalib, ko‘zlar, burun va nafas yo‘llariga tushadi.
Belgilar: Burun oqishi, ko‘z yoshlanishi, burun tiqilishi, yo‘tal va nafas olish qiyinchiliklari kabi
simptomlar bu allergiyaning asosiy belgilaridir. Ba’zida bosh og‘rig‘i va umumiy holdan toyish ham kuzatiladi.
2. Oziq-ovqat allergiyasi
Sabablari: Ba’zi oziq-ovqat mahsulotlari organizm tomonidan begona modda sifatida qabul qilinadi va bu allergik reaktsiyalarni keltirib chiqaradi. Eng ko‘p uchraydigan oziq-ovqat allergenlari orasida yong‘oq, baliq, dengiz mahsulotlari, tuxum, sut, bug‘doy va soya kiradi.
Belgilar: Oziq-ovqat allergiyasi ko‘pincha qorin og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, diareya, terida toshmalar, qichishish va ba’zi hollarda og‘ir reaktsiyalar – anafilaksiyani keltirib chiqarishi mumkin. Har bir odamda allergik reaktsiyalar turlicha kechadi, ayrimlarida o‘lim xavfi ham mavjud bo‘lishi mumkin.
3. Hayvonlar juniga allergiya
Sabablari: Hayvonlar juniga allergiya, asosan, uy hayvonlari (mushuklar, itlar, qushlar) junidagi oqsillarga organizmning sezgirligi tufayli yuzaga keladi. Hayvonlarning sochlari yoki junlari allergiya keltirib chiqarmaydi, aksincha, ulardagi teri zarralari, siydik va tupukdan kelib chiqadigan oqsillar allergen hisoblanadi.
Belgilar: Burun oqishi, ko‘z qichishishi, nafas olish qiyinchiliklari va teri toshmalari asosiy simptomlar hisoblanadi. Ayrim hollarda astmaga o‘xshash belgilarga olib kelishi ham mumkin.
4. Mog‘or allergiyasi
Sabablari: Mog‘or allergiyasi turli xil qo‘ziqorinlarning sporalariga qarshi immun tizimining reaktsiyasi tufayli rivojlanadi. Ular nam muhitda oson rivojlanadi va uylarda, hojatxona va hammomlarda ko‘p uchraydi.
Belgilar: Burun oqishi, ko‘z yoshlanishi, yo‘tal, teri qichishishi va ba’zida nafas olish qiyinchiliklari kuzatiladi. Mog‘or allergiyasi uzoq muddat davom etsa, nafas yo‘llariga jiddiy zarar yetkazishi mumkin.
5. Dorivor vositalarga allergiya
Sabablari: Ba’zi dorilar, masalan, antibiotiklar (penitsillin va boshqa dorilar) va og‘riq qoldiruvchi vositalar (aspirin va ibuprofen) organizm tomonidan nojo‘ya qabul qilinishi mumkin. Ushbu dorilarga nisbatan sezgirlik immun tizimida o‘ziga xos antitanachalar hosil bo‘lishiga olib keladi.
Belgilar: Teri toshmalari, qichishish, shishish, yo‘tal, va og‘ir hollarda anafilaktik shok kabi simptomlar kuzatilishi mumkin. Dorivor allergiyaga shifokor tomonidan tahlil qilinib, kerakli choralar ko‘rilishi kerak.
6. Kukunli allergiya
Sabablari: Uy ichidagi chang kukunlari (dust mites) va boshqa chang zarralari odamlar uchun allergen bo‘lishi mumkin. Kukun allergiyasi uy ichidagi gigiyena holati, namlik va havoning tozaligiga bog‘liq.
Belgilar: Burun oqishi, burun tiqilishi, ko‘z yoshlanishi va nafas olish qiyinchiliklari kabi belgilar odatda kukunli allergiya belgilari hisoblanadi. Uy tozaligi va havo filtrlari bu allergiyaga qarshi kurashda yordam beradi.
Allergiyaning oldini olish
- Allergenlardan qochish: Allergiya rivojlanishiga sabab bo‘luvchi moddalar bilan aloqani kamaytirish eng samarali himoya choralaridan biridir. Masalan, chang mavsumida ko‘proq yopiq joylarda bo‘lish yoki uy hayvonlari bilan aloqa cheklanishi mumkin.
- Uyda gigiyena qoidalariga rioya qilish: Mog‘or, chang va kukunli allergiyalardan saqlanish uchun uyda muntazam tozalikni ta’minlash, havo namlagichlardan foydalanish va hojatxona, hammom kabi nam joylarda gigiyenani nazorat qilish tavsiya etiladi.
- Dori vositalaridan foydalanish: Allergik reaktsiyalarni kamaytirish uchun shifokor tavsiyasi bilan antigistamin dorilar va boshqa vositalar qo‘llanilishi mumkin. Og‘ir allergik reaksiyalarda epinefrin injeksiyasi kerak bo‘lishi mumkin.
- Sog‘lom turmush tarzi: Immun tizimni mustahkamlash uchun to‘g‘ri ovqatlanish, muntazam jismoniy mashqlar va yetarlicha uyqu muhim ahamiyatga ega. Bu usul allergik reaktsiyalarni kamaytirishga yordam beradi.
Allergiya turli sabablar bilan rivojlanishi mumkin va har bir odamda bu holat o‘ziga xos tarzda namoyon bo‘ladi. Ularni o‘z vaqtida aniqlash va to‘g‘ri choralar ko‘rish salomatlikni saqlash uchun muhim hisoblanadi.
