Astma va allergiya: Qanday bog‘liqlik bor?
Astma va allergiya o‘rtasidagi bog‘liqlik ko‘p hollarda yaqqol ko‘rinadi. Bu ikkala holat ham nafas olish tizimiga ta’sir qilishi va ko‘pincha birgalikda uchrashi mumkin. Astma surunkali kasallik bo‘lib, nafas yo‘llarining torayishi va yallig‘lanishi tufayli nafas olishni qiyinlashtiradi. Allergiya esa organizmning ba’zi moddalar, masalan, chang, gul changi, hayvon mo‘yi yoki ba’zi oziq-ovqatlarga qarshi bergan immun javobi natijasida paydo bo‘ladi. Ko‘pincha astma kasalligi allergiyalarga nisbatan yuqori sezuvchanlikka ega bo‘lgan odamlarda rivojlanadi.
Astma va allergiya o‘rtasidagi bog‘liqlik
Astma va allergiyaning bog‘liqligi asosan immun tizimining noto‘g‘ri ishlashi bilan izohlanadi. Allergiya paytida immun tizimi havo yo‘llariga tushgan begona moddalarga (allergenlar) qarshi javob qaytaradi va bu nafas yo‘llarining yallig‘lanishiga olib keladi. Ushbu jarayon astma tutqog‘iga o‘xshash alomatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Allergik astma — astmaning eng keng tarqalgan turi bo‘lib, aynan allergik moddalar ta’sirida paydo bo‘ladi.
Allergik astma sabablari
Allergik astma asosan quyidagi allergenlar tufayli paydo bo‘ladi:
- Chang va gul changi: Ochiq havoda mavjud bo‘lgan gul changlari va uy ichidagi chang allergiya va astma tutqog‘ini qo‘zg‘atadigan asosiy omillardan biridir. Bahor va yoz fasllarida chang miqdori oshib, bu holatni yomonlashtirishi mumkin.
- Uy hayvonlarining junlari va po‘stlog‘i: Uy hayvonlari, ayniqsa, itlar va mushuklarning junlari hamda terisidan ajraladigan zarralar nafas yo‘llarini tirnaydigan kuchli allergenlardan biridir.
- Moychechak, mog‘or va zamburug‘lar: Uy sharoitida namlik yuqori bo‘lgan joylarda zamburug‘lar va mog‘or paydo bo‘lishi mumkin. Bu allergenlar nafas yo‘llariga tushganda allergik reaktsiyalar va astma tutqog‘ini keltirib chiqaradi.
- Kimyoviy moddalar va kuchli hidlar: Parfyumeriya, tozalovchi vositalar va sigaret tutuni kabi kuchli hidlar ham allergik astma tutqog‘ini qo‘zg‘atishi mumkin.
Allergik astma alomatlari
Allergik astma belgilari astma va allergiya alomatlariga juda o‘xshaydi. Bu alomatlar odatda allergen bilan aloqa qilganingizda kuchayadi. Allergik astmaning asosiy belgilari quyidagilardan iborat:
- Nafas qisishi va xirillash: Nafas yo‘llarining torayishi tufayli nafas olish qiyinlashadi va xirillash tovushi eshitiladi.
- Yo‘tal: Ko‘pincha allergenlar bilan aloqa qilgandan keyin kuchli yo‘tal boshlanadi, ayniqsa kechasi.
- Ko‘krak qisilishi: Ko‘krak sohasida bosim yoki og‘riq his qilinadi.
- Burun oqishi va qichishish: Allergik reaktsiya paytida burun tiqilishi yoki oqishi kuzatiladi, shuningdek, ko‘zlar qichishi va yoshlanishi mumkin.
Astma va allergiya tutqog‘ini oldini olish
Astma va allergiyani oldini olish va boshqarishda allergenlardan himoyalanish muhim rol o‘ynaydi. Quyidagi choralar astma va allergiya tutqog‘ini kamaytirishga yordam beradi:
- Allergenlardan saqlanish: Agar allergik astmangiz bo‘lsa, allergenlardan imkon qadar uzoqroq bo‘lish muhimdir. Uyda changni kamaytirish, hayvonlar bilan bevosita aloqa qilmaslik va havo filtrlarini qo‘llash yaxshi samara beradi.
- Havo sifatini nazorat qilish: Yomon havo sifati astmani kuchaytiradi. Uy sharoitida havo namligini me’yorda saqlash va xonalarni muntazam shamollatish kerak.
- Allergiya testlari: Allergiya testlari yordamida qaysi moddalar sizda allergik reaktsiyani keltirib chiqarishini aniqlash mumkin. Bu testlar asosida shifokor sizga mos davolash rejasi tuzadi.
- Inhaler va dorilar: Allergik astma bilan og‘rigan odamlarga shifokor tomonidan maxsus inhalerlar va dorilar buyuriladi. Ular nafas yo‘llarini kengaytirishga va yallig‘lanishni kamaytirishga yordam beradi.
- Immunoterapiya: Ba’zi hollarda allergiya bilan bog‘liq astmani davolash uchun allergenlarga nisbatan sezuvchanlikni pasaytiradigan immunoterapiya (allergenlarga qarshi vaksinatsiya) qo‘llaniladi. Bu davolash uzoq muddatli himoya ta’siriga ega bo‘lishi mumkin.
Allergik astma bilan yashash
Allergik astma bilan yashashda turmush tarzini to‘g‘ri tashkil qilish muhimdir. O‘z holatingizni boshqarish va astma tutqog‘idan saqlanish uchun quyidagi maslahatlarga rioya qilishingiz mumkin:
- Uyda gigienani saqlash: Chang va allergenlar paydo bo‘lishining oldini olish uchun uyda muntazam tozalash ishlarini olib boring. Yostiq va ko‘rpalarda changni ushlab qoluvchi matolarni ishlatish foydali bo‘lishi mumkin.
- Sog‘lom ovqatlanish: Sog‘lom ovqatlanish nafas olish tizimini kuchaytiradi. Ayniqsa, antioksidantlarga boy oziq-ovqatlar (meva va sabzavotlar) astma belgilari kamayishiga yordam beradi.
- Muntazam jismoniy faoliyat: Jismoniy mashqlar nafas olish tizimini kuchaytirishi mumkin. Biroq, jismoniy faollikni boshlashdan oldin shifokor bilan maslahatlashish lozim.
Xulosa
Astma va allergiya o‘rtasidagi bog‘liqlik kuchli bo‘lib, ko‘pincha allergenlar nafas yo‘llarini tirnaydigan va yallig‘lanish jarayonini kuchaytiradigan asosiy omillar hisoblanadi. Allergik astmani boshqarishda allergenlardan himoyalanish va kerakli dori vositalarini qabul qilish muhim ahamiyatga ega.
