Allergiya va astma: Ular qanday bog‘liq?

Allergiya va astma: Ular qanday bog‘liq?

Allergiya va astma – bu nafas olish tizimiga ta’sir qiladigan va ko‘pincha bir-biri bilan bog‘liq bo‘lgan kasalliklar. Allergiya immun tizimining muayyan moddalar (allergenlar)ga haddan tashqari sezgirligi tufayli kelib chiqadigan holat bo‘lsa, astma nafas yo‘llarining torayishi va yallig‘lanishi natijasida yuzaga keladi. Ushbu ikki holat ko‘pincha birgalikda paydo bo‘lib, bemorlar uchun katta noqulayliklar va salomatlik muammolarini keltirib chiqaradi. Allergiya va astma o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunish kasalliklarni nazorat qilish va bemorning umumiy hayot sifatini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega.

Allergiya nima?

Allergiya – bu immun tizimining ba’zi moddalarga (allergenlar) nisbatan o‘ta sezgirlik reaksiyasidir. Allergenlar o‘simlik changi, hayvonlar juni, chang kukuni, oziq-ovqat mahsulotlari, dori vositalari va kimyoviy moddalar kabi moddalar bo‘lishi mumkin. Allergiya organizmda bir qator simptomlarni keltirib chiqaradi, masalan, burun oqishi, aksirish, ko‘z yoshlanishi, qichishish, teri toshmalari va nafas olish qiyinchiliklari.

Allergik reaksiyalar, odatda, antitanalar ishlab chiqaradigan immun tizimining bir qismi bo‘lgan immunoglobulin E (IgE) orqali boshlanadi. Bu antitanalar allergenlar bilan kontakt qilganda organizmda yallig‘lanish jarayonini boshlaydi, bu esa nafas yo‘llari, ko‘zlar va teriga ta’sir qiladi.

Astma nima?

Astma – bu surunkali kasallik bo‘lib, nafas yo‘llarining torayishi va yallig‘lanishi natijasida bemorning nafas olish qiyinchiliklari bilan bog‘liq bo‘ladi. Astma nafas yo‘llarining yallig‘lanishi, mushaklarning qisqarishi va yo‘tal, hansirash yoki ko‘krakda qisilish hissi bilan kechadi.

Astma kuchayishi ko‘pincha nafas yo‘llariga ta’sir qiladigan turli omillar bilan bog‘liq. Bunga allergenlar, sovuq havo, jismoniy mashqlar, stress yoki nafas yo‘llariga ta’sir qiladigan infektsiyalar kiradi. Astma bilan og‘rigan bemorlarda nafas yo‘llarining sezgirligi oshadi, bu esa kichik tirnash xususiyati yoki allergik ta’sirlanishda ham nafas olish qiyinlashishiga olib keladi.

Allergiya va astma o‘rtasidagi bog‘liqlik

Allergiya va astma bir-biri bilan chambarchas bog‘liq. Allergik astma – bu allergenlar bilan kontakt natijasida astma simptomlarining kuchayishi bilan xarakterlanadi. Bu turdagi astma ko‘pincha o‘simlik changi, chang kukuni, hayvonlar juni, mog‘or va boshqa allergenlar bilan nafas olish yo‘llari aloqa qilganda yuzaga keladi.

• Immun tizimining reaktsiyasi: Allergiya va astma bir xil immun reaktsiyaga asoslanadi. Allergik astma holatida allergenlar immun tizimi tomonidan IgE antitanalari orqali tan olinadi. Bu antitanalar o‘z navbatida mast hujayralarni faollashtiradi va histamin kabi moddalar ajralishiga sabab bo‘ladi. Bu moddalar nafas yo‘llarining yallig‘lanishiga va torayishiga olib keladi, bu esa astma simptomlarini kuchaytiradi.
• Nafas yo‘llarining yallig‘lanishi: Allergiya va astma har ikkalasida ham nafas yo‘llarining yallig‘lanishi muhim rol o‘ynaydi. Astma bilan og‘rigan bemorlarda nafas yo‘llaridagi yallig‘lanish nafas olish qiyinchiliklarini keltirib chiqaradi, allergiya esa bu jarayonni yanada kuchaytirishi mumkin. Nafas yo‘llaridagi yallig‘lanish nafas olishni qiyinlashtiradi, ayniqsa, allergenlar bilan kontakt bo‘lganda.
• Allergik reaktsiyalarning astma bilan bog‘liq bo‘lishi: Ko‘plab astma bilan og‘rigan bemorlarda allergiya ham uchraydi. Masalan, o‘simlik changi, hayvonlar juni yoki chang kukuni bilan kontakt natijasida nafas olish qiyinlashishi mumkin. Astma kasalligi bo‘lgan bemorlarning 80% dan ko‘prog‘ida aynan allergik astma tashxisi qo‘yiladi.

Allergik astmaning belgilari

Allergik astmaning belgilari odatda allergenlar bilan aloqa qilgandan so‘ng bir necha daqiqa ichida namoyon bo‘ladi. Bu simptomlar odatda quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• Nafas olishning qisqarishi yoki hansirash
• Ko‘krakda siqilish va noqulaylik
• Yo‘tal, ayniqsa tunda yoki ertalab
• Nafas olishda shovqinli ovoz (xirillash)
• Burun tiqilishi va aksirish

Allergiya va astmani boshqarish usullari

Allergiya va astma birgalikda kechsa, simptomlarni nazorat qilish qiyin bo‘lishi mumkin. Ammo to‘g‘ri chora-tadbirlar va dori vositalari yordamida bu kasalliklarni boshqarish mumkin. Quyida ularni boshqarish bo‘yicha ba’zi tavsiyalar keltirilgan:

1. Allergenlardan qochish: Astma va allergiyani boshqarishning eng samarali usuli allergenlardan qochishdir. Masalan, chang kukuni, hayvonlar juni, o‘simlik changi va mog‘or kabi allergenlar bilan aloqa qilishni minimallashtirish kerak. Uyda havo filtrlari va namlagichlardan foydalanish bu borada yordam beradi.
2. Antigistamin dorilar: Allergik simptomlarni kamaytirish uchun antigistamin dorilar ishlatiladi. Ular qichishish, burun oqishi va ko‘z yoshlanishini yengillashtiradi, bu esa astma simptomlarini ham kamaytirishi mumkin.
3. Inhalerlar va nafas yo‘llarini kengaytiruvchi vositalar: Astma bilan og‘rigan bemorlarga inhalerlar tavsiya etiladi. Bu vositalar nafas yo‘llarini kengaytirib, nafas olishni yengillashtiradi. Inhalerlar yordamida astma hujumlari tezda yengillashadi.
4. Immunoterapiya: Agar allergik astma kuchli bo‘lsa, shifokor immunoterapiya (allergiya o‘q-dorilari) tavsiya qilishi mumkin. Bu usul allergenlarga qarshi immunitetni kuchaytiradi va astma simptomlarini kamaytirishga yordam beradi.

Xulosa

Allergiya va astma o‘rtasidagi bog‘liqlik juda kuchli bo‘lib, ko‘pincha birgalikda kechadi. Allergik astma allergenlar bilan aloqa natijasida nafas yo‘llarining yallig‘lanishi va torayishi bilan bog‘liq bo‘ladi. Allergik astma simptomlarini nazorat qilish va bemor hayot sifatini yaxshilash uchun allergenlardan qochish, dori vositalaridan foydalanish va shifokor ko‘rsatmalariga rioya qilish muhimdir. To‘g‘ri davolash va profilaktika choralari astma va allergiyaning og‘irligini kamaytiradi va bemorga yengillik beradi.