ODAM ORGANIZMIDAGI GIJJALAR: QANDAY PAYDO BO’LADI?
Gijjalar, umumiy ma’noda, parazit bo’lib, ular odamlar va hayvonlar orasida keng tarqalgan. Ular odam organizmida turli usullar orqali paydo bo’lishi mumkin, va bu holat turli xil sog’liq muammolariga olib kelishi mumkin. Gijjalarning paydo bo’lishi haqida batafsilroq ma’lumot berishga harakat qilamiz.
1. gijjalarning umumiy turlari
Gijjalar ko’plab turdagi parazitlarni o’z ichiga oladi, ularning har biri turli muhitlarda yashashga moslashgan. Odam organizmida eng ko’p uchraydigan gijjalarga quyidagilar kiradi:
- Tuzganlar (lice): Bu kichik, qanotli parazitlar teriga joylashib, qon so’rishadi.
- Tuzishlar (scabies): Bu mikroskopik o’lchamdagi gijjalar terining yuqori qatlamida
- https://www.youtube.com/watch?v=VbeZ6NO_QoU
- yashaydi va qichishish, qizarma kabi simptomlarni keltirib chiqaradi.
- Qon so‘rish giyohlar (bed bugs): Bu gijjalar uyquda bo‘lgan odamlarning qonini so‘rishadi va ularni odamning terisi orqali parazitlashadi.
- Qurtlar (worms): Yirikroq bo‘lib, oshqozon-ichak traktida yashaydi va ichaklarda infeksiya yaratadi.
2. gijjalarning paydo bo’lishi va tarqalishi
Gijjalarning odam organizmida paydo bo’lishi ko’plab omillarga bog’liq. Quyida asosiy omillarni ko’rib chiqamiz:
a. Shaxsiy gigiena
Shaxsiy gigiena qoidalariga rioya qilmaslik gijjalarning paydo bo’lishiga olib kelishi mumkin. Misol uchun, jismoniy gigiena qoidalariga rioya qilmaslik, masalan, kamkiyimlar yoki toza kiyimlarni o‘zgartirmaslik, gijjalarning ko‘payishiga olib keladi. Tuzganlar va tuzishlar kabi parazitlar terida yashaydi va agar teri muntazam tozalanmasa, ular ko‘payishi mumkin.
b. Aholi joylari va yashash sharoitlari
Gijjalar uyda yoki jamoat joylarida tarqalishi mumkin. Odamlarning jamoat joylarida, masalan, maktablar, bolalar bog’chalari, sport zalari va boshqa odamlar bilan to’la joylarda bo’lishi gijjalarning tarqalishini oshiradi. Bu joylarda gijjalarning yuqishi yoki boshqa odamlarning gigiena qoidalariga rioya qilmasligi ular uchun imkon yaratadi.
c. Kasallik tarqatuvchilar bilan aloqa
Gijjalar ko’pincha kasallik tarqatuvchi hayvonlar yoki odamlar orqali tarqaladi. Masalan, tuzganlar, uyquda bo’lgan odamlarning qonini so’rish orqali tarqaladi, yoki gijjalar hayvonlardan odamga o’tishi mumkin. Shuningdek, qurtlar odamning oziqlanish orqali ham organizmga kirishi mumkin, masalan, noto’g’ri pishirilgan go’sht yoki infektsiyalangan suv orqali.
d. Gigiyenik sharoitlar
Agar uy-joy, yotoq, va kiyim-kechakning gigiyenik sharoitlari yomon bo’lsa, gijjalarning paydo bo’lishi va tarqalishi ehtimoli oshadi. Uyda to’g’ri tozalash va zararsizlantirish amalga oshirilmasligi, gijjalarning yashashiga qulay muhit yaratadi. Ayniqsa, uy hayvonlari bilan aloqada bo’lishda, ularni tozalash va tekshirish muhimdir.
3. gijjalardan himoyalanish usullari
Gijjalardan himoyalanish uchun bir nechta samarali usullar mavjud:
- Toza kiyim va gigiena: Har kuni kiyimlarni o‘zgartirish, tanani toza saqlash, va gigiena qoidalariga rioya qilish zarur.
- Uy-joyni tozalash: Muntazam tozalash va zararsizlantirish gijjalarning tarqalishini kamaytiradi.
- Kasallik tarqatuvchilarni nazorat qilish: Uy hayvonlarini muntazam ravishda tekshirish va parazitlarga qarshi kurashish.
- Sog’liqni saqlash: Sog’liqni saqlash va gigiena bo’yicha tavsiyalarni amal qilish.
Gijjalardan himoyalanish uchun yuqoridagi tavsiyalarni amalga oshirish sizni va oilangizni sog’lom va xavfsiz saqlaydi.
