Allergiya testlari: Qanday amalga oshiriladi va qachon kerak?

Allergiya testlari: Qanday amalga oshiriladi va qachon kerak?

Allergiya turli xil moddalar, ya’ni allergenlarga immun tizimining haddan tashqari sezgirligi natijasida paydo bo‘ladigan holatdir. Allergiyalar burun oqishi, qichishish, teri toshmasi va hatto og‘ir holatlarda anafilaksiya kabi jiddiy reaksiyalarni keltirib chiqarishi mumkin. Allergiyani aniq aniqlash uchun allergiya testlari amalga oshiriladi. Ushbu testlar yordamida shifokor qaysi moddaga allergik reaksiyangiz borligini aniqlashi va uni davolash usullarini belgilashi mumkin. Ushbu maqolada allergiya testlari qanday amalga oshirilishi va qachon kerak bo‘lishi haqida batafsil ma’lumot beriladi.

Allergiya testlarining maqsadi

Allergiya testlari odamda qaysi moddalarga nisbatan allergik reaktsiya borligini aniqlashga yordam beradi. Bu testlar ko‘pincha quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

• O‘simlik changi (polen), chang kukuni, hayvonlar juni kabi ma’lum allergenlar bilan
• https://www.youtube.com/watch?v=vCNiw142w0E
• muloqotdan keyin nafas olish qiyinchiliklari yoki burun oqishi kuzatilsa.
• Oziq-ovqat mahsulotlari iste’molidan keyin qichishish, toshmalar yoki oshqozon-ichak simptomlari paydo bo‘lsa.
• Dori vositalari yoki chaqqan hasharotlarga sezgirlik mavjud bo‘lsa.
• Teri qizarishi yoki yallig‘lanishi kabi simptomlar doimiy ravishda paydo bo‘lib, aniq sabab topilmasa.

Allergiya testlari qanday amalga oshiriladi?

Allergiyani tashxislash uchun bir nechta asosiy testlar mavjud bo‘lib, ularning har biri turli allergenlarga bo‘lgan sezgirlikni aniqlashda yordam beradi. Quyida eng keng tarqalgan allergiya testlari va ularning qanday amalga oshirilishi haqida ma’lumot keltirilgan.

1. Teri testi (skin prick test)

Teri testi allergiya tashxisi qo‘yishda eng keng tarqalgan va samarali usullardan biridir. Bu test tezkor va og‘riqsiz amalga oshiriladi. Quyida teri testining qanday amalga oshirilishi ko‘rsatilgan:

• Shifokor allergenlarning oz miqdorini bemorning bilak yoki orqa qismidagi teriga tomizadi.
• Har bir tomchilangan joyga kichik igna bilan teshik qo‘yiladi, bu esa allergenlarning teri ostiga kirishiga imkon beradi.
• 15-20 daqiqa ichida terida qizarish yoki shishish bo‘lsa, bu organizmning ushbu allergenlarga nisbatan sezgirligini ko‘rsatadi.
• Har bir allergenning reaksiyasi o‘lchanadi va shifokor qaysi moddalarga allergiya borligini aniqlaydi.

Teri testi tez va samarali usul bo‘lib, ko‘plab turdagi allergenlarga (polen, chang, hayvonlar juni, oziq-ovqat mahsulotlari) nisbatan sezgirlikni aniqlashda ishlatiladi.

2. Qon testi

Ba’zi hollarda teri testi amalga oshirib bo‘lmaydi yoki bemor uchun xavfli bo‘lishi mumkin. Bunday vaziyatlarda qon testi (Immunoglobulin E, IgE) qo‘llaniladi. Ushbu test allergiyaning mavjudligini aniqlashda yordam beradi. Quyida qon testining qanday amalga oshirilishi haqida ma’lumot keltirilgan:

• Bemordan qon namunasini olish orqali IgE antitanalarining miqdori o‘lchanadi.
• IgE antitanalari allergenlarga qarshi organizm tomonidan ishlab chiqariladi. Qonda IgE darajasining yuqori bo‘lishi allergiyaning mavjudligini ko‘rsatadi.
• Bu test nafaqat allergiyaning mavjudligini, balki uning qaysi moddalar bilan bog‘liqligini aniqlashga yordam beradi.

Qon testi teri testiga qaraganda uzoqroq vaqt talab qiladi, ammo u bemorlar uchun xavfsizroq va sezgir allergenlarni aniqroq aniqlaydi.

3. Provokatsion testlar

Provokatsion testlar allergiyani aniq tashxislashda qo‘llaniladigan yana bir usuldir, ammo u ko‘proq shifokor nazorati ostida amalga oshiriladi. Bu test odatda allergenlarni bevosita nafas yo‘llari yoki oshqozon-ichak tizimiga kiritish orqali amalga oshiriladi. Quyida ushbu testning asosiy xususiyatlari keltirilgan:

• Shifokor bemorning nafas olish yo‘llariga yoki og‘iz orqali oz miqdorda allergen kiritadi.
• Bemorning organizmi allergen bilan aloqa qilganda qanday reaksiyalar paydo bo‘lishini diqqat bilan kuzatadi.
• Provokatsion testlar odatda dori allergiyasi yoki oziq-ovqat allergiyasini aniqlash uchun qo‘llaniladi.

Bu test yuqori xavfga ega bo‘lishi mumkin, chunki organizmning og‘ir allergik reaksiyasi, jumladan, anafilaksiya rivojlanishi ehtimoli bor. Shu sababli, bu testlar faqat mutaxassis shifokorlar tomonidan maxsus sharoitlarda o‘tkaziladi.

Allergiya testlari qachon kerak?

Allergiya testlarini o‘tkazish har doim ham zarur bo‘lmasligi mumkin, ammo quyidagi holatlarda shifokor allergiya testlarini tavsiya qilishi mumkin:

1. Doimiy allergik simptomlar mavjud bo‘lsa
   Agar bemorda aksirish, burun oqishi, ko‘z yoshlanishi yoki teri toshmalari kabi simptomlar muntazam ravishda paydo bo‘lsa va ularning sababi aniq bo‘lmasa, allergiya testlari kerak bo‘ladi.
2. Oziq-ovqat mahsulotlariga nisbatan shubha qilinsa
   Agar bola yoki kattalarda oziq-ovqat iste’molidan keyin qichishish, toshma yoki oshqozon-ichak simptomlari kuzatilsa, test o‘tkazilishi zarur.
3. Dori vositalariga nisbatan nojo‘ya ta’sirlar kuzatilsa
   Ba’zi odamlar ba’zi dorilarga nisbatan allergik reaktsiyalarni boshdan kechirishi mumkin. Bu holatda shifokor dori allergiyasini tasdiqlash uchun testlarni o‘tkazishi kerak.
4. Anafilaksiya xavfi mavjud bo‘lsa
   Og‘ir allergik reaksiyalar, masalan, anafilaksiya xavfi mavjud bo‘lgan bemorlarda allergiya testlari muhimdir. Bu allergiyaning manbasini aniqlash va oldini olishga yordam beradi.

Xulosa

Allergiya testlari allergik reaktsiyalarning manbasini aniqlashda samarali usullardan biridir. Ular teri testi, qon testi va provokatsion testlar shaklida amalga oshirilishi mumkin. Bu testlar nafaqat allergiyaning mavjudligini aniqlash, balki qaysi allergenlarga nisbatan sezgirlik borligini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Allergik simptomlar doimiy ravishda paydo bo‘lsa yoki jiddiy allergik reaktsiyalar xavfi mavjud bo‘lsa, allergiya testlarini o‘tkazish zarur.