O‘pka saratoni va passiv chekish: Xavfi qanday?

O‘pka saratoni va passiv chekish: Xavfi qanday?

O‘pka saratoni ko‘plab insonlar uchun xavfli kasallik hisoblanadi va uning asosiy sababi chekish bilan bog‘liq bo‘lsa-da, passiv chekish ham bu kasallik rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Passiv chekish — bu atrofdagi odamlar tomonidan tamaki tutunini nafas olishni anglatadi. Passiv chekuvchilar ham faol chekuvchilar kabi tamaki tutunida mavjud bo‘lgan zararli moddalarga duch kelishadi va bu holat ularning sog‘lig‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu maqolada passiv chekishning o‘pka saratoni xavfini qanday oshirishi va undan qanday himoyalanish mumkinligi haqida batafsil ma’lumot beriladi.

1. Passiv chekish nima?

Passiv chekish, shuningdek, “ikkinchi darajali chekish” deb ham ataladi, tamaki tutunini bevosita chekmagan odamlar tomonidan nafas olish jarayonidir. Passiv chekish ikkita asosiy manbadan kelib chiqadi:

• Aktiv chekuvchi nafasidan chiqqan tutun: Chekish paytida tamaki mahsulotidan
• https://www.youtube.com/watch?v=e_KIoBbI4-M
• chiqqan tutun.
• Yonib turgan tamakidan chiqqan tutun: Chekuvchi o‘z sigaretasini yoki boshqa tamaki mahsulotini chekayotganida, undan chiqayotgan tutun havoga tarqaladi va atrofdagi odamlar tomonidan nafas olinadi.

Tamaki tutunida 7 000 dan ortiq kimyoviy moddalar mavjud bo‘lib, ularning kamida 70 tasi saraton kasalligini keltirib chiqarishi mumkin. Bu moddalar nafaqat chekuvchilarning, balki passiv chekuvchilarning ham o‘pka hujayralariga zarar yetkazadi va saraton rivojlanishiga olib keladi.

2. Passiv chekish va o‘pka saratoni xavfi

Passiv chekish bilan nafas olgan odamlar tamaki tutunidagi zararli moddalarga duch kelganida, ularning o‘pka to‘qimalariga zarar yetadi. Bu moddalarning ko‘pchiligi kanserogen bo‘lib, ular hujayralarning DNK tuzilishini o‘zgartiradi va o‘sma rivojlanishiga sabab bo‘ladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, passiv chekish o‘pka saratoni xavfini sezilarli darajada oshiradi.

• Oiladagi passiv chekish: Agar oila a’zolaridan biri doimiy ravishda cheksa, qolgan oila a’zolari ham passiv chekishning zararli ta’siriga duch keladilar. Ayniqsa, chekmaydigan turmush o‘rtoqlar yoki bolalar passiv chekuvchilar orasida ko‘proq xavf ostida bo‘lishadi.
• Jamoat joylaridagi passiv chekish: Restoranlar, kafe, ofislar va boshqa jamoat joylarida chekish taqiqlangan joylar ko‘paygan bo‘lsa-da, ba’zi joylarda passiv chekish xavfi saqlanib qoladi. Bunday joylarda bo‘lish passiv chekuvchilarning o‘pka saratoni rivojlanish xavfini oshirishi mumkin.

3. Tadqiqotlar va statistikalar

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, passiv chekish uzoq vaqt davomida tamaki tutuniga duch kelgan chekmaydiganlar orasida o‘pka saratoni rivojlanish xavfini taxminan 20-30% ga oshiradi. AQSh Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazining (CDC) ma’lumotlariga ko‘ra, passiv chekish har yili minglab chekmaydigan odamlarning o‘pka saratonidan vafot etishiga sabab bo‘ladi.

Tadqiqotlar, shuningdek, passiv chekish nafaqat o‘pka saratoniga, balki yurak-qon tomir kasalliklari, nafas olish tizimi kasalliklari va bolalar o‘rtasida astma kabi kasalliklarning rivojlanishiga ham olib kelishi mumkinligini ko‘rsatmoqda.

4. Kimlar ko‘proq xavf ostida?

Passiv chekish ta’sirida bo‘lgan har qanday odam o‘pka saratoni rivojlanish xavfi ostida bo‘lishi mumkin. Ammo ba’zi guruhlar passiv chekish ta’siriga ko‘proq duch keladilar:

• Bolalar: Ular passiv chekishning ta’siriga sezilarli darajada ko‘proq ta’sir qiladilar, chunki ularning o‘pkasi hali to‘liq rivojlanmagan bo‘ladi. Passiv chekish bolalarda o‘pka muammolarini keltirib chiqarishi va uzoq muddatda o‘pka saratoni xavfini oshirishi mumkin.
• Homilador ayollar: Passiv chekish homila uchun ham zararli bo‘lib, bu homiladorlik davrida asoratlar keltirib chiqarishi va tug‘ilgan bolada salomatlik muammolarini keltirib chiqarishi mumkin.
• Doimiy ravishda chekuvchi bilan yashovchi odamlar: Turmush o‘rtoqlar, ota-onalar yoki do‘stlar chekuvchi bilan uzoq vaqt davomida bir joyda yashasalar, passiv chekishning ta’siriga ko‘proq duch keladilar va o‘pka saratoni xavfi oshadi.

5. Passiv chekishdan himoyalanish

Passiv chekishdan himoyalanish uchun quyidagi choralar tavsiya etiladi:

• Chekish taqiqlangan joylarga rioya qilish: Jamoat joylarida va yopiq makonlarda chekish taqiqlangan joylarga qat’iy amal qilish va o‘zingizni tutunli joylardan uzoq tutish zarur.
• Uyda chekishni cheklash: Agar uyda chekuvchilar bo‘lsa, ulardan ochiq havoda chekishni so‘rash yoki uyni yaxshi shamollatish orqali passiv chekishning oldini olish mumkin.
• Bolalarni himoya qilish: Bolalar passiv chekish ta’siridan himoya qilinishi zarur. Ularni chekish joylaridan uzoq tutish, ayniqsa, yopiq joylarda, muhimdir.
• Jamoat joylarida chekishni taqiqlashni qo‘llab-quvvatlash: Tamaki tutunidan himoya qilish uchun jamoat joylarida chekishni taqiqlovchi qonunlarga rioya qilish va ularni qo‘llab-quvvatlash passiv chekishning oldini olishda muhim rol o‘ynaydi.

6. Passiv chekishning boshqa zararli ta’sirlari

Passiv chekish faqat o‘pka saratoni xavfini oshirish bilan cheklanib qolmaydi. U boshqa kasalliklarni ham keltirib chiqarishi mumkin:

• Nafas olish muammolari: O‘pka kasalliklari, bronxit va astma passiv chekish natijasida rivojlanishi mumkin.
• Yurak-qon tomir kasalliklari: Passiv chekish yurak kasalliklari va insult xavfini oshirishi mumkin.
• Bolalarda rivojlanish muammolari: Passiv chekishga duch kelgan bolalarda nafas olish yo‘llarida infeksiyalar, quloq infeksiyalari va o‘pka kasalliklari rivojlanishi mumkin.

Xulosa

Passiv chekish nafaqat chekuvchilarning, balki atrofdagi odamlarning ham sog‘lig‘iga katta xavf tug‘diradi. O‘pka saratoni passiv chekishga duch kelgan chekmaydiganlar orasida rivojlanishi mumkin va bu kasallikning oldini olish uchun passiv chekishning zararli ta’siridan himoyalanish juda muhimdir. Jamoat joylarida chekishni cheklash va uyda tamaki mahsulotlarini iste’mol qilishni cheklash orqali bu xavfni kamaytirish mumkin.